Zomerse courgette-tomaat-gratin met vegan kaas en kruiden

Wanneer de moestuin in juli vol staat met courgettes en de tomatenplanten hun eerste vruchten laten rijpen, is een ovenschotel de mooiste bestemming voor die oogst. De combinatie van zachte plakken met sappige tomaten en een goudbruine korst doet denken aan een mediterraan terras, ook al eet je gewoon aan de keukentafel in Nederland.

Deze plantaardige versie van de Franse klassieker bewijst dat je geen dierlijke kaas nodig hebt voor een romige gratin. Een goede vegan kaas smelt verrassend goed en neemt de kruiden gretig op. Het gerecht is van nature eivrij en zuivelvrij, wat het een rustige keuze maakt voor wie bewust eet.

De kruiden doen veel werk. Verse basilicum, oregano en een snuf tijm geven die typische zomerse geur af zodra je de ovendeur opent. Het resultaat is een ovengerecht dat voelt als een feestmaal, maar gewoon op een doordeweekse dinsdag op tafel kan.

In dit artikel loop ik stap voor stap door de bereiding, deel ik mijn favoriete kruidencombinaties en geef ik tips voor het bewaren van restjes. Ook vertel ik hoe je deze gratin kunt inzetten als lunch of als bijgerecht.

De basis-ingrediënten en hun herkomst

Voor vier personen heb je nodig: twee courgettes, een half kilo rijpe tomaten, een ui, twee teentjes knoflook, een hand verse kruiden, olijfolie, zout, peper en ongeveer 150 gram vegan kaas. Een variant op basis van cashewnoten of kokosolie werkt prima. Wie liever zelf aan de slag gaat, maakt cashewkaas door geweekte noten te mixen met edelgist, citroen en zout.

Voor de kruiden werk ik graag met biologische teelt. Via duurzame kruidenimport vind je aanbieders die eerlijke handelsrelaties onderhouden met kleine boeren. Een paar takjes verse oregano of basilicum uit eigen pot werkt natuurlijk ook.

Tomaten en courgettes zijn seizoensgroenten die in de zomer op hun best zijn. Door ze te zouten en even te laten uitlekken krijg je een vollere smaak en wordt de gratin niet waterig.

De bereiding stap voor stap

Verwarm de oven voor op 180 graden. Was de courgettes en snijd ze in dunne plakken van drie millimeter. Snijd de tomaten in plakken van een halve centimeter, bestrooi ze met zout en laat ze tien minuten uitlekken. Snipper de ui en pers de knoflook.

Fruit de ui met de knoflook in olijfolie tot ze glazig zijn. Voeg de helft van de kruiden, peper en eventueel een lepel tomatenpuree toe. Schep dit op de bodem van een ovenschaal en leg de plakken courgette en tomaat afwisselend in rijen, met zout tussen de lagen.

Strooi de vegan kaas over de bovenkant en verdeel de rest van de kruiden. Bak de schotel 35 tot 40 minuten, tot de kaas goudbruin is. Laat het gerecht tien minuten rusten voordat je het aansnijdt.

Kruiden en smaakcombinaties

Basilicum en tomaat vormen een klassiek duo, maar in deze gratin voegt ook oregano iets warms toe. Tijm geeft een lichte citroentoets, vooral in de verse variant. Rozemarijn kan overheersen, dus een klein takje is vaak al genoeg.

Wie van een pittig randje houdt, voegt chilivlokken toe aan de basis. Een theelepel gerookt paprikapoeder geeft een mooie kleur en een subtiele rokerigheid. Voor een Provençaalse toets kun je gedroogde tomaat tussen de lagen verwerken.

Experimenteer gerust met wat er in de tuin groeit. Peterselie, bieslook en munt duwen deze ovenschotel in een andere richting, zonder dat het zijn hartige karakter verliest. De vegan kaas bindt al die smaken samen.

Variaties met andere seizoensgroenten

Hoewel courgette en tomaat de basis vormen, is deze gratin een mooi canvas voor andere zomerse groenten. Dunne plakken aubergine, gele paprika of bietjes passen goed in de lagen. In de herfst vervang je ze door pompoen en pastinaak, met rozemarijn en tijm voor een warmere toets.

Voor een eiwitrijke variant voeg je een laag kikkererwten of witte bonen toe tussen de groenten. Pompoenpitten of pijnboompitten geven een aangename crunch en passen bij de mediterrane inslag van het gerecht.

Wie liever zonder tomaten werkt, vervangt ze door extra courgette en een paar lepels tomatenpuree door de basis. Een paar blaadjes rode basilicum bovenop brengen dan weer leven in het geheel.

Serveren en bewaren

Warm geserveerd met knapperig brood en een groene salade is dit een complete avondmaaltijd. In kleinere porties doet hij het goed als bijgerecht bij gegrilde groente of een bonenburger.

Voor de lunch van de volgende dag is hij eigenlijk nog lekkerder, omdat de smaken dan goed zijn ingetrokken. Een paar plakken koud op een bord, met extra kruiden en een lepel hummus, vult prima. Wie inspiratie zoekt voor andere lunch ideeën vindt op mijn blog meer plantaardige recepten.

Restjes bewaar je afgedekt twee tot drie dagen in de koelkast. In de oven op 160 graden warm je ze rustig op, zodat de kaas opnieuw smelt. Invriezen kan ook, al worden de tomaten dan zachter.

Een rustige maaltijd als ankerpunt

Een ovenschotel die langzaam in de oven staat, geeft de keuken een bijzondere sfeer. Terwijl de geuren zich door het huis verspreiden, is er even ruimte om stil te staan bij wat er op tafel komt. Bewust eten begint bij aandacht voor de herkomst van je ingrediënten.

Wie meer wil lezen over een rustige, groene levensstijl, kan terecht op mijn gelezen pagina, waar ik regelmatig titels en gedachten deel over eenvoudig leven, tuinieren en geloof.

Morgen bij de eerste oogst uit de tuin of een bezoek aan de markt, is een mooi moment om deze gratin op het menu te zetten en de oven vast voor te verwarmen.